วัสดุไม่ได้อยู่หลังบ้านอีกต่อไป: เมื่อ Material กำลังกลายเป็นเรื่องของกลยุทธ์ธุรกิจ

เมื่อก่อน การเลือกวัสดุอาจเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นหลังจากสินค้าได้รับการออกแบบไปแล้ว

ทีมออกแบบกำหนดหน้าตา ทีม Product กำหนดฟังก์ชัน และฝ่ายจัดซื้อค่อยเข้ามาหาวัสดุที่สามารถผลิตได้ในราคาที่เหมาะสม

แต่สมการกำลังเปลี่ยนไป

เพราะวันนี้ วัสดุไม่ได้เป็นเพียงสิ่งที่ทำให้สินค้า “ผลิตได้” อีกต่อไป แต่มันกำลังเกี่ยวข้องกับต้นทุน การจัดหา ความสามารถในการผลิต ความแตกต่างของสินค้า ไปจนถึงวิธีที่แบรนด์อธิบายตัวเองต่อตลาด

นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมเรื่อง Material จึงเริ่มขยับจากหลังบ้านขององค์กร เข้ามาอยู่ในบทสนทนาของฝ่าย Product, Design, Procurement, R&D และ Sustainability มากขึ้น

จากคำถามว่า “ใช้วัสดุอะไร” ไปสู่ “ทำไมต้องใช้วัสดุนี้”

คำถามเรื่องวัสดุในอดีตมักจบลงที่ราคาและคุณสมบัติ

แต่เมื่อห่วงโซ่อุปทานซับซ้อนขึ้น บริษัทก็ต้องมองไกลกว่านั้น

วัสดุมาจากไหน?

มีวัตถุดิบเพียงพอหรือไม่?

สามารถผลิตได้ต่อเนื่องแค่ไหน?

มีข้อมูลอะไรที่ใช้ยืนยันคำกล่าวอ้างเกี่ยวกับวัสดุได้บ้าง?

และที่สำคัญที่สุด วัสดุนั้นช่วยสร้างคุณค่าอะไรให้กับผลิตภัณฑ์?

OECD มองเรื่องนี้ในระดับระบบเศรษฐกิจ โดยระบุว่าวัตถุดิบและวัสดุเป็นพื้นฐานทางกายภาพของระบบเศรษฐกิจ และหนึ่งในรูปแบบธุรกิจของเศรษฐกิจหมุนเวียนคือ Circular Supply ซึ่งรวมถึงการเปลี่ยนจากวัตถุดิบแบบดั้งเดิมไปสู่วัสดุที่มาจากแหล่งชีวภาพ วัสดุหมุนเวียน หรือวัสดุที่นำกลับมาใช้ประโยชน์ได้

พูดอีกแบบหนึ่งคือ “วัสดุ” กำลังกลายเป็นส่วนหนึ่งของวิธีที่ธุรกิจจัดการทรัพยากร

Material Innovation จึงไม่ใช่แค่การคิดค้นวัสดุใหม่

คำว่า Material Innovation ฟังดูเหมือนเรื่องของห้องทดลอง

แต่ในโลกธุรกิจ มันอาจหมายถึงคำถามง่ายกว่านั้นมาก

จะใช้ทรัพยากรเดิมให้เกิดมูลค่าเพิ่มได้อย่างไร?

จะสร้างวัสดุที่ตอบโจทย์ผลิตภัณฑ์เฉพาะทางได้อย่างไร?

จะทำให้ทีมออกแบบมีทางเลือกมากขึ้นได้อย่างไร?

หรือจะทำอย่างไรให้วัสดุหนึ่งชนิดสามารถเข้าไปอยู่ในตลาดใหม่ได้มากกว่าหนึ่งตลาด?

รายงานของ World Economic Forum ชี้ให้เห็นว่าบริษัทในภาคการผลิตกำลังมอง Circularity ไม่ใช่เพียงในฐานะเรื่อง Sustainability แต่เชื่อมโยงกับ Resilience, Competitiveness และ Growth ด้วย โดยผลสำรวจผู้บริหารระดับโลกจากอุตสาหกรรมการผลิตพบว่า 95% มองว่า Circularity จะมีความสำคัญต่อองค์กรภายใน 3 ปี

นั่นทำให้เรื่องวัสดุไม่ใช่เพียงเรื่องของสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป

แต่มันเป็นเรื่องของความสามารถในการแข่งขันด้วย

เมื่อวัสดุต้องถูกคิดตั้งแต่ต้น

ถ้าวัสดุถูกเลือกหลังจากผลิตภัณฑ์ถูกออกแบบเสร็จแล้ว ทางเลือกของบริษัทอาจมีไม่มาก

แต่ถ้าวัสดุถูกนำเข้ามาอยู่ในกระบวนการออกแบบตั้งแต่ต้น สิ่งที่เปลี่ยนไปอาจไม่ใช่แค่วัสดุ

มันอาจเปลี่ยนวิธีคิดเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ทั้งชิ้น

นักออกแบบอาจออกแบบรูปทรงใหม่จากคุณสมบัติของวัสดุ

Product Development อาจพบวิธีสร้างผลิตภัณฑ์รุ่นใหม่

Procurement อาจต้องมองหาซัพพลายเออร์ในรูปแบบใหม่

และ R&D อาจไม่ได้มีหน้าที่เพียงทดสอบวัสดุสำเร็จรูป แต่ต้องทำงานร่วมกับผู้พัฒนาวัสดุตั้งแต่ต้น

นี่คือจุดที่คำว่า “Material Development Partner” เริ่มมีความหมาย

เพราะบางครั้งบริษัทไม่ได้ต้องการเพียงคนที่ขายวัสดุให้

แต่ต้องการคนที่สามารถพัฒนาวัสดุไปพร้อมกับโจทย์ของผลิตภัณฑ์

PiLeatha เป็นตัวอย่างที่น่าสนใจในมุมนี้

PiLeatha เป็นวัสดุทดแทนหนังที่พัฒนาจากเส้นใยใบสับปะรด หรือ PALF ร่วมกับยางพาราธรรมชาติในประเทศไทย

สิ่งที่น่าสนใจจึงไม่ได้อยู่เพียงที่การนำใบสับปะรดมาใช้เป็นวัตถุดิบ

แต่คือการนำทรัพยากรจากภาคการเกษตรเข้ามาสู่กระบวนการพัฒนาวัสดุ และออกแบบให้สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับผลิตภัณฑ์หลายประเภท ตั้งแต่งานแฟชั่นและไลฟ์สไตล์ ไปจนถึงเฟอร์นิเจอร์ งานตกแต่งภายใน และยานยนต์

ในมุมของธุรกิจ นี่สะท้อนให้เห็นประเด็นที่ใหญ่กว่าวัสดุหนึ่งชนิด

นั่นคือ ทรัพยากรที่เคยถูกมองว่าเป็นของเหลือจากระบบหนึ่ง อาจกลายเป็นวัตถุดิบของอุตสาหกรรมอีกระบบหนึ่งได้ หากมีการพัฒนาที่เหมาะสม

คำถามใหม่ของบริษัทจึงไม่ใช่แค่ “วัสดุนี้ราคาเท่าไร”

คำถามที่น่าสนใจกว่าคือ

วัสดุนี้เหมาะกับผลิตภัณฑ์ของเราหรือไม่?

สามารถพัฒนาไปพร้อมกับ Product ได้หรือไม่?

ข้อมูลเกี่ยวกับวัสดุเพียงพอสำหรับการตัดสินใจหรือไม่?

Supply Chain รองรับการเติบโตในอนาคตหรือไม่?

และวัสดุนี้สร้างความแตกต่างให้กับธุรกิจได้จริงหรือไม่?

เพราะเมื่อ Material กลายเป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์ การเลือกวัสดุจึงไม่ใช่การเลือก “ของที่จะนำไปผลิตสินค้า” เพียงอย่างเดียว

แต่มันคือการเลือกบางส่วนของอนาคตของผลิตภัณฑ์ด้วย

และนั่นอาจเป็นเหตุผลว่าทำไมบริษัทที่มองเกมระยะยาว เริ่มเข้ามาคุยกับผู้พัฒนาวัสดุตั้งแต่ก่อนที่สินค้าใหม่จะถูกผลิตจริงเสียอีก

แหล่งอ้างอิง

• OECD, Business Models for the Circular Economy: Opportunities and Challenges for Policy — ต้นฉบับ OECD
• World Economic Forum, Circular Transformation of Industries: The Art of Scaling Circular Supply Chains — ต้นฉบับ World Economic Forum
• Ellen MacArthur Foundation, Circular by Nature: A Policy Agenda for Bio-based Materials in a Circular Economy — ต้นฉบับ Ellen MacArthur Foundation
• PiLeatha, Material / Classic — PiLeatha