เราเคยเจอเพื่อนร่วมงานหรือบางคนที่เพิ่งเรียนรู้สิ่งใหม่เพียงไม่กี่ชั่วโมง แต่กลับพูดจาและอธิบายด้วยความมั่นใจเปี่ยมล้นเหมือนรู้ลึกทุกเรื่องไหมครับ?
ขณะที่คนที่ทำงานด้านนั้นมาเป็นสิบปีกลับชอบประเมินความสามารถตัวเองต่ำ และมักออกตัวว่า “ผมยังมีเรื่องต้องเรียนรู้อีกเยอะ”
ในโลกจิตวิทยาพฤติกรรม ปรากฏการณ์นี้อธิบายผ่านทฤษฎีที่ชื่อว่า Dunning-Kruger Effect ซึ่งถูกคิดค้นโดย David Dunning และ Justin Kruger สองนักวิจัยแห่งมหาวิทยาลัยคอร์เนล (Cornell University)
1. ยอดเขาแห่งความเขลา
เมื่อเราเริ่มเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ สมองมักจะคิดว่ามันง่ายและเข้าใจครบถ้วนทันที ความรู้น้อยนิดนั้นสร้างความมั่นใจสูงสุด จุดนี้ในทฤษฎีเรียกว่า Mount Stupid หรือ “ยอดเขาแห่งความเขลา” ปัญหาคือ คนที่ยืนอยู่จุดนี้มักไม่รู้ตัวว่าตัวเองไม่รู้อะไรบ้าง จึงแสดงความมั่นใจออกมาเกินร้อย
2. หุบเขาแห่งความสิ้นหวัง
แต่เมื่อเราเริ่มลงลึกในศาสตร์นั้นจริงๆ เราจะเริ่มเจอปัญหาและสัจธรรมที่ว่า เรื่องนี้มันกว้างและยากเกินกว่าที่คิดไว้มาก ความมั่นใจของเราจะดิ่งลงเหวอย่างรวดเร็วเข้าสู่ Valley of Despair หรือ “หุบเขาแห่งความสิ้นหวัง” ในจุดนี้ คนเรียนรู้จะเริ่มรู้ตัวแล้วว่า “ตัวเองยังขาดความรู้อีกมหาศาล” ความมั่นใจจะเหลือน้อยที่สุด แต่เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีในการเรียนรู้จริง
3. หนทางไต่ระดับสู่มืออาชีพ
หลังจากผ่านความท้อแท้ หากเราไม่ล้มเลิกและตั้งใจฝึกฝนต่อไป ความมั่นใจจะค่อยๆ ปรับตัวสูงขึ้นอีกครั้งอย่างมั่นคงบนทางลาดชันแห่งการตระหนักรู้ (Slope of Enlightenment) ซึ่งผู้เชี่ยวชาญตัวจริงมักจะอยู่บนเนินเขาแห่งความมั่นคงนี้ แต่พวกเขาก็ยังมักประเมินความสามารถตัวเองต่ำกว่าความเป็นจริง เพราะคิดว่า “เรื่องที่ตนรู้ ใครๆ ก็คงรู้เหมือนกัน”
4. การหลุดพ้นจากอคติ
ทางรอดที่จะช่วยให้เราไม่ติดอยู่บนยอดเขาแห่งความเขลา คือการเปิดใจรับฟังคำติชมจากผู้อื่นอย่างตรงไปตรงมา การจดบันทึกเพื่อประเมินความก้าวหน้าและการทบทวนสิ่งที่เราทำผิดพลาดในแต่ละวัน
(และถ้าการนั่งจดจ่อทำงานหรือศึกษาหาความรู้ใหม่ๆ เป็นเวลานาน เริ่มมีอาการปวดเมื่อย ให้นึกถึง Chevita Analgesic Balm Stick Hot บาล์มบรรเทาอาการปวดกล้ามเนื้อ สูตรร้อน คลายความปวดเมื่อยคอบ่าไหล่ได้ทันที จะได้ลุยพัฒนาตัวเองต่อได้แบบไม่สะดุด กดตะกร้าด้านล่างได้เลยครับ)
บทสรุป
Dunning-Kruger Effect เตือนใจเราเสมอว่า ความรู้น้อยนิดมักสร้างความมั่นใจที่อันตรายที่สุด ถ้าวันนี้เรายังกล้าที่จะสงสัยในความรู้ของตัวเอง และหมั่นศึกษาเพิ่มเติมอยู่เสมอ นั่นไม่ได้แปลว่าเราไม่เก่ง แต่แปลว่าเรากำลังก้าวพ้นยอดเขาแห่งความเขลา เพื่อเดินหน้าสู่การเป็นผู้เชี่ยวชาญที่แท้จริงในอนาคตครับ
Reference:
Kruger, J., & Dunning, D. (1999). Journal of Personality and Social Psychology.
