เพื่อนๆ เคยรู้สึกไหมครับว่า ตัวเองไม่ได้เก่งอย่างที่คนอื่นชมเลย หรือแอบกลัวลึกๆ ว่าวันหนึ่งหัวหน้าจะจับได้ว่าเราแค่ “ฟลุค” ที่ทำงานชิ้นนี้สำเร็จ? วันนี้ผมพาไปทำความรู้จักกับปรากฏการณ์ทางจิตวิทยาที่คนทำงานเป็นกันเยอะมากมาเล่าให้ฟังครับ!
1. คุณไม่ได้เป็นคนเดียว (Impostor Syndrome)
ความรู้สึกนี้มีชื่อเรียกว่า “Impostor Syndrome” หรืออาการคิดว่าตัวเองไม่เก่งครับ งานวิจัยจาก International Journal of Behavioral Science พบว่ากว่า 70% ของคนวัยทำงานเคยเผชิญกับความรู้สึกนี้ ไม่เว้นแม้แต่ผู้บริหารระดับสูง! มันไม่ได้แปลว่าเราไม่เก่งครับ แต่มันคือกลไกที่สมองเราเผลอยกเครดิตความพยายามทั้งหมดไปให้ “ความโชคดี” หรือ “จังหวะเวลา” แทน
2. ยิ่งตั้งใจทำงาน ยิ่งมีความเสี่ยง
เรื่องที่น่าแปลกคือ คนที่มักจะมีอาการนี้ กลับเป็นคนที่ตั้งใจทำงานและพัฒนาตัวเองอยู่เสมอครับ! เพราะยิ่งเราเรียนรู้เยอะ เรายิ่งเห็นว่ายังมีคนเก่งๆ และมีสิ่งที่เราไม่รู้อีกมาก เราเลยเผลอเอาตัวเองไปเปรียบเทียบกับมาตรฐานที่สูงลิ่วตลอดเวลา จนลืมให้คุณค่ากับความสำเร็จเล็กๆ ของตัวเอง
3. สู้ด้วย “หลักฐาน” ไม่ใช่ “ความรู้สึก”
American Psychological Association (APA) แนะนำวิธีรับมือที่ง่ายและได้ผลดีมาก คือการทำ “แฟ้มความภูมิใจ” (Brag File) ครับ ลองจดคำชมเล็กๆ น้อยๆ จากเพื่อนร่วมงาน หรืองานยากๆ ที่เราเพิ่งแก้ปัญหาผ่านไปได้เก็บไว้ เมื่อไหร่ที่เสียงในหัวเริ่มบั่นทอนว่าเราไม่เก่ง ให้เปิดแฟ้มนี้เพื่อเอาหลักฐานที่มีอยู่จริงมาสู้กับความกังวลในหัวครับ และนี่คือประโยคเด็ดที่ผมอยากฝากไว้ครับ… “ความสำเร็จไม่ได้แปลว่าเราต้องรู้ทุกเรื่อง แต่คือการกล้าลงมือทำ ทั้งๆ ที่รู้ว่าตัวเองยังต้องเรียนรู้อีกเยอะครับ” ถ้าเพื่อนๆ กำลังรู้สึกว่าตัวเองยังเก่งไม่พอ ลองมองย้อนกลับไปดูตัวเองเมื่อปีที่แล้วดูนะครับ ว่าเราเดินมาไกลแค่ไหนแล้ว!
Ref:
International Journal of Behavioral Science (The Impostor Phenomenon)
American Psychological Association (Overcoming Impostor Phenomenon)
