เพื่อนครับ… ทุกวันนี้เราสั่งซื้อเสื้อผ้า เฟอร์นิเจอร์ หรือเครื่องใช้ไฟฟ้าผ่านอินเทอร์เน็ตได้ แต่เชื่อไหมว่า เมื่อกว่า 100 ปีก่อน คนอเมริกันสามารถเปิดแคตตาล็อก เลือกแบบบ้าน แล้วสั่งซื้อวัสดุสำหรับสร้างบ้านทั้งหลังได้แล้ว!
เรื่องนี้เกิดขึ้นในปี 1908 เมื่อ Sears, Roebuck and Co. บริษัทค้าปลีกรายใหญ่ของสหรัฐอเมริกา เปิดตัวแคตตาล็อกขายบ้านที่มีแบบให้เลือกถึง 22 แบบ โดยมีราคาชุดวัสดุเริ่มต้นประมาณ 650 ดอลลาร์
วิธีซื้อก็คล้ายการช้อปปิ้งออนไลน์ในปัจจุบัน เพียงแต่ตอนนั้นยังไม่มีอินเทอร์เน็ต! ลูกค้าสามารถเปิดแคตตาล็อก เลือกแบบบ้านที่ชอบ ตั้งแต่บ้านชั้นเดียวขนาดเล็กไปจนถึงบ้านสองชั้น แล้วส่งคำสั่งซื้อทางไปรษณีย์
จากนั้น Sears จะจัดเตรียมวัสดุก่อสร้าง ทั้งไม้ ประตู หน้าต่าง ตะปู และอุปกรณ์ต่างๆ พร้อมแบบแปลนและคำแนะนำ ก่อนขนส่งด้วยรถไฟไปยังสถานีใกล้พื้นที่ก่อสร้าง ลองนึกภาพดูนะครับ คุณเดินทางไปรับสินค้าที่สถานีรถไฟ แต่สิ่งที่รออยู่ไม่ใช่พัสดุธรรมดา มันคือวัสดุสำหรับสร้างบ้านทั้งหลัง!
ที่น่าสนใจคือ ในช่วงต่อมา Sears ยังพัฒนาระบบไม้ที่ตัดตามขนาดและทำเครื่องหมายไว้ล่วงหน้า เพื่อให้ช่างสามารถนำไปประกอบตามแบบได้สะดวกขึ้น คล้ายการประกอบเฟอร์นิเจอร์สำเร็จรูป แต่ครั้งนี้เป็นบ้านทั้งหลัง!
แน่นอนว่าบ้านไม่ได้มาถึงในสภาพพร้อมเข้าอยู่ เพราะผู้ซื้อต้องมีที่ดิน เตรียมฐานราก และลงมือก่อสร้างเองหรือจ้างช่างมาช่วย โดยค่าแรงและค่าใช้จ่ายบางอย่างไม่ได้รวมอยู่ในราคาชุดวัสดุ
แต่แนวคิดนี้ได้รับความนิยมอย่างมาก จน Sears มีแบบบ้านให้เลือกหลายร้อยรูปแบบ และมีการประเมินว่าบริษัทขายบ้านผ่านแคตตาล็อกได้ประมาณ 70,000–75,000 หลัง ระหว่างปี 1908–1940 สิ่งที่น่าสนใจในมุมธุรกิจคือ Sears ไม่ได้คิดค้นบ้านขึ้นมาใหม่ แต่เปลี่ยนวิธีจำหน่ายวัสดุและการเข้าถึงแบบบ้าน ให้ผู้คนสามารถเลือกซื้อได้สะดวกและมีต้นทุนที่คาดการณ์ได้มากขึ้น
นี่จึงเป็นตัวอย่างของการนำแนวคิดการผลิตจำนวนมาก ระบบขนส่ง และการขายทางไปรษณีย์ มารวมกันจนเกิดรูปแบบธุรกิจที่น่าสนใจตั้งแต่ก่อนยุคอีคอมเมิร์ซ เรื่องของ Sears ทำให้เห็นว่า บางครั้งนวัตกรรมทางธุรกิจไม่ได้อยู่ที่การสร้างสินค้าใหม่ แต่อยู่ที่การเปลี่ยนวิธีซื้อขายสิ่งเดิม ให้กลายเป็นเรื่องง่ายขึ้นสำหรับผู้คน
Sources
Sears Archives — What Is a Sears Modern Home?
Federal Reserve Bank of Richmond — The House Is in the Mail
Hagley Museum and Library — Home Sweet Home by Mail Order
